Niewielu świętych Średniowiecza cieszy się tak bogatą i zróżnicowaną dokumentacją hagiograficzną jak Franciszek i Klara z Asyżu. Cykl pierwszych i podstawowych informacji pisanych na ich temat rozpoczął się zaledwie kilka dni po ich śmierci. Jego niespotykany rozwój przypadł na cały XIII wiek oraz pierwsze dziesięciolecia wieku XIV, zaś pod koniec tegoż ostatniego następuje jego schyłek. Pierwsze sto sześćdziesiąt lat życia franciszkańskiego obfitowało w dużą ilość dokumentów i szeroki wachlarz zainteresowań. Wtedy to liczne źródła powstawały w rytmie wzrostu ruchu franciszkańskiego i, nade wszystko, były uwarunkowane interpretacją jaką w kolejnych momentach procesu jego ewolucji odnoszono do figur założycieli i do określonych aspektów ich myśli.
W ostatnich latach studium źródeł hagiograficznych Franciszka i Klary z Asyżu zanotowało wzrost zainteresowania, a to z dwu powodów: po pierwsze, by dotrzeć do wersji tekstu pierwotnego każdej hagiografii i do możliwej zależności lub współzależności istniejących pomiędzy nimi; po drugie, aby rozwikłać trudności relacji wydarzeń w nich opowiedzianych i zbliżyć się do prawdy historycznej. Nowe odkrycie pism tych dwóch osób, dokonane w ciągu tego samego wieku, przyczyniło się do uwypuklenia znaczenia hagiografii jako źródeł pomocniczych. Mianowicie, zakładając że, pisma dają nam elementy z pierwszej ręki odnośnie do ich myśli i decyzji, to hagiografie opowiadają nam o sposobie urzeczywistniania tych ideałów w codzienności, przynajmniej z punktu widzenia biografów. Z tego samego powodu są one podstawowymi dokumentami tak dla duchowości, jak dla historii.
Świadomi, że późniejsza produkcja biograficzna o dwojgu Świętych z Asyżu zależy w dużej mierze od informacji pochodzących ze średniowiecznych źródeł hagiograficznych, uznaliśmy za ważne ofiarować czytelnikowi podstawowe systematycznie uporządkowane dane o nich w sposób pozwalający na lekturę przynoszącą korzyść, na odpowiednią analizę i na ewentualne sukcesywne badania naukowe. Ze względu na dużą ilość źródeł i na ich naturę, musieliśmy poczynić pewne ograniczenia, by pozostać wiernymi idei studium wprowadzającego. Nie trzymając się sztywno schematu w analizie każdego dzieła, zajęliśmy się jego autorem, datą redakcji, użytymi w nim źródłami, strukturą tematyczną, stylem, intencją autora, przekazem tekstu i jego znaczeniem czy wartością.
Wierzymy, że struktura wyżej wymieniona odpowiada podstawowym koniecznym elementom, by wprowadzić do badania jakiejkolwiek specjalistycznej literatury, jaką jest również hagiografia franciszkańska. Nie roszcząc sobie prawa do wyczerpania tematu, nie chcieliśmy jednak pozbawiać czytelnika danych, które uważamy za ważne dla odpowiedniego poznania przedmiotu. Jednak celowo ominęliśmy roztrząsanie problemów zbyt technicznych, a, nade wszystko, już rozwiązanych. W tych przypadkach wystarczyła nam syntetyczna prezentacja ewolucji problematyki. W kwestiach dyskusyjnych szukaliśmy ukazania opinii najbardziej reprezentatywnych badaczy, zawsze jednak w formie streszczenia i ukierunkowania zainteresowanych osób ku odnośnej bibliografii. Wobec różnych quaestiones disputatae musieliśmy dokonać określonych wyborów, aby uniknąć dwuznaczności i, przede wszystkim, by nie zdezorientować czytelnika. W powyższych przypadkach zawsze pragnęliśmy podać racje tych opcji.
Dla ułatwienia zrozumienia tak złożonej literatury, jaką jest ta, którą tu zamierzamy studiować, a zarazem świadomi ryzyka powtórek, uznaliśmy za słuszne poprzedzić tą pracę panoramicznym przedstawieniem ewolucji tzw. „kwestii franciszkańskiej”. Przedstawiamy ją tak, aby wgłębiając się w studium każdego dokumentu nie tracić z pola widzenia poszczególnych ogniw, które łączą wszystkie te dzieła. Z tych samych racji wydawało nam się korzystne umieszczenie, w krótkiej formie, tejże literatury na tle historii hagiografii chrześcijańskiej i zjawisk odnoszących się do gatunku hagiograficznego.
Mimo że, niniejsza praca posiada charakter wprowadzenia, to jednak uznajemy za konieczne zaoferować badaczom odpowiednią pomoc bibliograficzną, która okazała się o wiele szersza niż to wyobrażaliśmy sobie. Nie roszcząc sobie przy tym pretensji do pełnego jej przedstawienia, gdyż jesteśmy świadomi że całościowe ogarnięcie bibliografii franciszkańskiej okazuje się za każdym razem zadaniem niezwykle trudnym. W jej wyborze uwypuklamy dzieła ściśle bio-hagiograficzne wydane w XX wieku, także jeśli nie zawsze było możliwe przestrzeganie kryterium czasu publikacji.
W 1996 roku została opublikowana w maszynopisie pierwsza wersja tego Wprowadzenia . Edycja ta była podyktowana celami dydaktycznymi. Znajduje się w niej osiem z dziesięciu rozdziałów, które stanowią obecną publikację. Wiele z tych rozdziałów zostało ulepszonych czy poszerzonych, a niekiedy gruntownie poprawionych. W tamtym czasie określaliśmy tę pracę jako in fieri, ale, jak marzyliśmy udało nam się ją uzupełnić i opublikować najpierw w języku hiszpańskim , a niedawno także w języku włoskim. W tym wydaniu musieliśmy ku korzyści czytelnika, nie poprawiając tekstu, dołączyć w bibliografii około dwadzieścia nowych opracowań z lat 1999-2001. Dowodzi to, że hagiografia franciszkańska jest nauką żywą i dynamiczną, na temat której nie można rościć sobie prawa do ostatniego słowa.
Opracowanie tej książki jest owocem wielu lat nauczania, podczas których wiele osób przyczyniło się do jej powstania dzięki ich zainteresowaniu proponowanymi tematami, poprzez uwagi krytyczne i braterskie wsparcie, oraz pomoc, która uczyniła mniej żmudnymi badania naukowe, jakich wymaga ten rodzaj pracy. Wszystkim składam jak najserdeczniejsze podziękowanie. W sposób szczególny wyrazy wdzięczności kierowane są dla Siostry Chiary Micheli, klaryski Klasztoru św. Agnieszki z Perugii i dla pani doktor Laury Andreani, które z uwagą przeglądnęły tekst włoski.

Frernando Uribe E., ofm

ISBN 978-83-7485-110-7

Info o Autorze