Recenzje / Chasydzi. Radośni mistycy żydowscy
Ks. Tomasz Jelonek, Chasydzi. Radośni mistycy żydowscy, Wydawnictwo Franciszkanów "Bratni Zew", Kraków 2007, ss. 217.
TAŃCZĄCY MĘDRCY
Koniec wieku XVIII i wiek XIX był czasem kulturowej, cywilizacyjnej emancypacji myśli żydowskiej. Okres ten zapoczątkował, wyklęty przez rabinów, Mojżesz Mendelsohn (1729 - 1786), zwany przez współwyznawców Mosze Dessau, racjonalista, piszący po niemiecku. W swoim głównym dziele "Jerozolima albo potęga religijna judaizmu" (1783) walczył on namiętnie o prymat Izraela w świecie. Mendelsohn nauczył się języka kraju, w którym się urodził. Był dzięki temu bardziej akceptowany przez chrześcijan. Stał się dla wielu przykładem wyemancypowanego Żyda. W niedługim czasie pojawiła się cała grupa wykształconych Żydów, wyraźnie odcinająca się od "masy fanatyków talmudycznych".
Idee Mendelsohna próbował upowszechnić m.in. Izrael Jakobson, który urządził w Kasel synagogę dla wykształconych Żydów, w której wprowadził do nabożeństw język niemiecki i muzykę organową. Po przeniesieniu się, w 1815 r., do Berlina, próbował tam uczynić to samo, lecz spotkał się z niewielkim poparciem współbraci.
W 1819 r. powstało w Berlinie stowarzyszenie, założone przez Edwarda Gansa, Leopolda Zunza i Mojżesza Mosera. Miało ono na celu zasadnicze przeistoczenie Żydów . Wydawało czasopismo poświęcone sprawom żydowskim ("Zeitschrift fur die Wissenschaft des Judenthum's"), jednak ukazały się zaledwie trzy numery tego pisma. Celem stowarzyszenia było usunięcie z życia zwyczajów i obyczajów narodu żydowskiego, a przejęcie pojęć i etyki świata cywilizowanego. Założyciele stowarzyszenia pisali: "Pragniemy zmienić istotę Żydów z wewnątrz, aby zaprowadzić harmonię między nimi a narodami, wśrod których żyją". Stowarzyszenie upadło po czterech latach istnienia, a jego prezes (dr Gans) przeszedł na chrześcijaństwo i w 1825 r. przyjął chrzest. To samo uczynili wówczas: Abraham Mendelsohn (syn Mojżesza), Henryk Heine, Ludwik Borne i inni. W latach 1819 - 1825 w samym Berlinie ochrzciło się 1236 Żydów.
Starania wykształconych Żydów niemieckich przyczyniły się do powstania w Anglii, we Francji, Włoszech, Austrii, na Węgrzech i w Polsce wielu reformowanych gmin. "Postępowa synagoga" wprowadziła z czasem w liturgii język krajowy, nabożeństwa z organami, prowadzone przez wykształconych kaznodziejów. Równolegle z reformą judaizmu rozwijał się ruch prawowiernych Żydów. Ze szczególną zaciętością bronili tradycji hiszpańscy i niderlandzcy Żydzi żyjący w Polsce.
Izrael, zwany Bael-Szem-Tob, (w skrócie: Beszt), żyjący w latach ok. 1698 - 1759, stał się założycielem wspólnoty chasydów. Od niego zaczyna się w Polsce panowanie cadyków. Gdy następca Beszta, Dob Beer (ok. 1700 - 1772) zgromadził wokół siebie grupę zwolenników, rozpoczęła się "wojna domowa" między chasydami a stronnictwem rabinów. Rabbi Eliasz z Wilna (1720 - 1797) wypędził chasydów z miasta, a księgi ich "skazał" na spalenie (r. 1772). Gdy jeden z przywódców nowej sekty, Jakub Józef Kohen, wydrukował swoje kazania (r. 1780), rabini wyklęli go, a także jego zwolenników.
O tej interesującej propozycji powrotu do świeżości tradycji żydowskiej, a zarazem odnowy modlitwy i życia duchowego, mówi najnowsza publikacja znanego krakowskiego profesora biblistyki, naukowca i publicysty, ks. Tomasza Jelonka. Postacie znanych cadyków: Jakuba Józefa z Płonnego, Dow Ber z Międzyrzecza, Menachem Mendel z Witebska, Aarona z Karlina. Elimelecha z Leżajska, Jakuba Icchaka z Lublina i wielu innych przesuwają się na kartach książki, obficie nasączone ich myślą, troską i modlitwą. A wszystko podsumowuje radosna refleksja nad zbawczą wartością tańca, entuzjazmu i samoakceptacji. Mistycyzm chasydów, jak jasny promień świeżego rannego Słońca, budzi do refleksji, raduje serce i uczy piękna kultury, która kwitła kiedyś na polskiej ziemi. Zachęcam do lektury wszystkich, którym smutno, aby znaleźli źródła radości, a radosnym - aby utwierdzili swój optymizm słowami tańczących mędrców.
Ks. Andrzej Zwoliński
« powrót
TAŃCZĄCY MĘDRCY
Koniec wieku XVIII i wiek XIX był czasem kulturowej, cywilizacyjnej emancypacji myśli żydowskiej. Okres ten zapoczątkował, wyklęty przez rabinów, Mojżesz Mendelsohn (1729 - 1786), zwany przez współwyznawców Mosze Dessau, racjonalista, piszący po niemiecku. W swoim głównym dziele "Jerozolima albo potęga religijna judaizmu" (1783) walczył on namiętnie o prymat Izraela w świecie. Mendelsohn nauczył się języka kraju, w którym się urodził. Był dzięki temu bardziej akceptowany przez chrześcijan. Stał się dla wielu przykładem wyemancypowanego Żyda. W niedługim czasie pojawiła się cała grupa wykształconych Żydów, wyraźnie odcinająca się od "masy fanatyków talmudycznych".
Idee Mendelsohna próbował upowszechnić m.in. Izrael Jakobson, który urządził w Kasel synagogę dla wykształconych Żydów, w której wprowadził do nabożeństw język niemiecki i muzykę organową. Po przeniesieniu się, w 1815 r., do Berlina, próbował tam uczynić to samo, lecz spotkał się z niewielkim poparciem współbraci.
W 1819 r. powstało w Berlinie stowarzyszenie, założone przez Edwarda Gansa, Leopolda Zunza i Mojżesza Mosera. Miało ono na celu zasadnicze przeistoczenie Żydów . Wydawało czasopismo poświęcone sprawom żydowskim ("Zeitschrift fur die Wissenschaft des Judenthum's"), jednak ukazały się zaledwie trzy numery tego pisma. Celem stowarzyszenia było usunięcie z życia zwyczajów i obyczajów narodu żydowskiego, a przejęcie pojęć i etyki świata cywilizowanego. Założyciele stowarzyszenia pisali: "Pragniemy zmienić istotę Żydów z wewnątrz, aby zaprowadzić harmonię między nimi a narodami, wśrod których żyją". Stowarzyszenie upadło po czterech latach istnienia, a jego prezes (dr Gans) przeszedł na chrześcijaństwo i w 1825 r. przyjął chrzest. To samo uczynili wówczas: Abraham Mendelsohn (syn Mojżesza), Henryk Heine, Ludwik Borne i inni. W latach 1819 - 1825 w samym Berlinie ochrzciło się 1236 Żydów.
Starania wykształconych Żydów niemieckich przyczyniły się do powstania w Anglii, we Francji, Włoszech, Austrii, na Węgrzech i w Polsce wielu reformowanych gmin. "Postępowa synagoga" wprowadziła z czasem w liturgii język krajowy, nabożeństwa z organami, prowadzone przez wykształconych kaznodziejów. Równolegle z reformą judaizmu rozwijał się ruch prawowiernych Żydów. Ze szczególną zaciętością bronili tradycji hiszpańscy i niderlandzcy Żydzi żyjący w Polsce.
Izrael, zwany Bael-Szem-Tob, (w skrócie: Beszt), żyjący w latach ok. 1698 - 1759, stał się założycielem wspólnoty chasydów. Od niego zaczyna się w Polsce panowanie cadyków. Gdy następca Beszta, Dob Beer (ok. 1700 - 1772) zgromadził wokół siebie grupę zwolenników, rozpoczęła się "wojna domowa" między chasydami a stronnictwem rabinów. Rabbi Eliasz z Wilna (1720 - 1797) wypędził chasydów z miasta, a księgi ich "skazał" na spalenie (r. 1772). Gdy jeden z przywódców nowej sekty, Jakub Józef Kohen, wydrukował swoje kazania (r. 1780), rabini wyklęli go, a także jego zwolenników.
O tej interesującej propozycji powrotu do świeżości tradycji żydowskiej, a zarazem odnowy modlitwy i życia duchowego, mówi najnowsza publikacja znanego krakowskiego profesora biblistyki, naukowca i publicysty, ks. Tomasza Jelonka. Postacie znanych cadyków: Jakuba Józefa z Płonnego, Dow Ber z Międzyrzecza, Menachem Mendel z Witebska, Aarona z Karlina. Elimelecha z Leżajska, Jakuba Icchaka z Lublina i wielu innych przesuwają się na kartach książki, obficie nasączone ich myślą, troską i modlitwą. A wszystko podsumowuje radosna refleksja nad zbawczą wartością tańca, entuzjazmu i samoakceptacji. Mistycyzm chasydów, jak jasny promień świeżego rannego Słońca, budzi do refleksji, raduje serce i uczy piękna kultury, która kwitła kiedyś na polskiej ziemi. Zachęcam do lektury wszystkich, którym smutno, aby znaleźli źródła radości, a radosnym - aby utwierdzili swój optymizm słowami tańczących mędrców.
Ks. Andrzej Zwoliński
« powrót
