Recenzje / Antysemityzm. Współczesne oblicza
Giorgio Bernardelli, Antysemityzm. Współczesne oblicza, tłum. L. Rodziewicz-Doktór, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, Kraków 2007
O antysemityzmie z różnych stron
Nie waham się sądzić, że ta książka jest ważnym wydarzeniem. Dlaczego?– przecież już tyle o antysemityzmie napisano! Autor jest włoskim dziennikarzem, autorem kilku książek, dobrze zorientowanym w temacie – zarówno w realiach Bliskiego Wschodu jak i europejskim ideowym krajobrazie. Stara się problem widzieć z różnych punktów widzenia, dostrzegać błędy i pomyłki wszystkich stron konfliktu – czy raczej konfliktów – widzieć niezwykłą złożoność zagadnienia.
Po jej przeczytaniu, po zapoznaniu się z rozmaitymi zaskakującymi faktami, już nie można mieć prostego obrazu sytuacji, nie można łatwo osądzać. Albo inaczej – trzeba nawet stanowczo krytykować, ale raz antysemitów a raz Żydów… raz rozmaitego rodzaju antysemitów, raz różnych Żydów, stale wytężając wyobraźnię i szukając dróg wyjścia z na pozór beznadziejnej sytuacji.
Autor umie dostrzegać historyczne korzenie dzisiejszych sporów, stale pamiętając, że na Wschodzie czas płynie inaczej – to, co dla nas jest już odległą, jakby już nierzeczywistą przeszłością, dla ludzi tego rejonu jest jak najbardziej aktualne – i to też jest źródłem nieporozumień. My, Europejczycy czy Amerykanie, musimy bardzo dbać o przekaz pamięci, bo dla naszych młodych ludzi II Wojna światowa już bywa zamierzchłą i niezrozumiałą przeszłością. I nie wystarczają tu podręcznikowe wiadomości, trzeba umieć sobie wyobrazić czasy nazizmu i komunizmu, co wcale nie jest łatwe, wymaga bowiem znajomości mnóstwa szczegółów codziennego życia. Tak samo jest dla nas trudne wyobrażenie sobie życia codziennego na Bliskim Wschodzie nie tylko w czasach biblijnych, ale i w ciągu ostatniego stulecia.
Jego włoski (śródziemnomorski) punkt widzenia pozwala na pokazanie nam faktów i sytuacji, o których wiemy mało lub wcale. W świadomości Polaków, nawet bliżej zainteresowanych zagadnieniem antysemityzmu, istnieją białe plamy i deformacje dotyczące bardzo złożonej historii Ziemi Świętej, która przecież jest w pewnym sensie duchową ojczyzną wyznawców trzech religii. Widoczne są stale skutki narzuconego przez PRL-owski reżim milczenia w sprawie żydowskiej, a później „antysyjonistycznej” propagandy.
Dla mnie najbardziej zaskakujący jest ostatni rozdział, w którym opisuje muzułmańskich „sprawiedliwych”, którzy ratowali Żydów. Znamy w Polsce wielu takich, którzy ryzykowali życiem swoim i swoich rodzin, aby ratować prześladowanych Żydów – i niejednokrotnie je tracili. Znamy takich, którzy uważali Żydów za wrogów, a mimo to ich ratowali. Szczycimy się nimi, ale musimy przyznać, że chyba najtrudniej było muzułmaninowi ratować Żyda – narażał się na oskarżenie o najcięższą zdradę.
Media, a zwłaszcza telewizja, karmią nas obrazami manifestacji i walk, które kształtują naszą wyobraźnię, przekonują (być może niechcący), że zło jest nie do pokonania. Powodują narastanie nienawiści, która uniemożliwia jakąkolwiek racjonalną politykę, skazuje nas na strach i histerię.
Stoi przed nami ogromne zadanie pokazywania dobra, które istnieje, ale najczęściej bywa nieznane. Pokazywania poglądów „milczącej większości”, która chce pokoju a nie wojny.
Potrzeba nam Żydów, liderów walki z wszelkimi rodzajami ludobójstwa, nie zamykających się we własnym cierpieniu. Potrzeba nam niezwykłych (a może właśnie zwyczajnych) muzułmanów, którzy z Koranu wywodzą obowiązek dialogu i współpracy. Potrzeba nam chrześcijan rozumiejących, że trialog wyznawców trzech religii jest koniecznością i nadzieją współczesnego świata.
Trzeba koniecznie zaprosić Autora do Polski i zorganizować poważną dyskusję o różnych obliczach antysemityzmu i o różnych formach współpracy ludzi dobrej woli.
Stefan Wilkanowicz
PREZES FUNDACJI KULTURY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ ZNAK
Giorgio Bernardelli, Antysemityzm. Współczesne oblicza, tłum. L. Rodziewicz-Doktór, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, Kraków 2007
ODWAŻNA KSIĄŻKA
Mikołaj Bierdiajew (1874 - 1948), filozof rosyjski i przedstawiciel chrześcijańskiego egzystencjalizmu i personalizmu, jest autorem słów, które wyrażają paradoks losu narodu żydowskiego. W 1938 r. pisał on, w założonych przez siebie piśmie "Put" ("Droga", 1925 - 1940): "Los żydowski jest niezwykle paradoksalny: namiętne poszukiwanie ziemskiego królestwa i brak własnego państwa, które posiadają nawet najmniejsze narody, mesjańska świadomość wybraństwa narodu i pogarda, i prześladowania ze strony innych narodów, odrzucenie krzyża jako skandalu i ukrzyżowanie tego narodu na przestrzeni całej jego historii. Może najbardziej zdumiewające jest to, że ten, kto odrzucił krzyż, nosi go, natomiast ci, którzy krzyż przyjęli, tak często krzyżowali innych."
Żydzi, pisząc o swoich wrogach, tłumaczyli ich nienawiść do siebie najczęściej "ciemnym fanatyzmem, średniowiecznym barbarzyństwem, idiotyzmem, brakiem wykształcenia i szlachetniejszych instynktów". Wydaje się jednak, że nie wystarczy to proste tłumaczenie, zwłaszcza, gdy na liście antysemitów trzeba umieścić: Senekę, Tacyta, św. cesarza Henryka II, Fryderyka Barbarossę, św. Ludwika, św. Jana Kapistrana, Lutra, Erazma z Rotterdamu, Karola Czarnieckiego, Bohdana Chmielnickiego, króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego, Kanta, Goethego, Voltaire'a, Fichtego, Schopenhauera i innych.
Bardzo często eliminowanie Żydów z życia polityczno-społecznego wynikało z potrzeby budowania go w spokoju i porządku. Narody "broniły się" w różny sposób, czasem niezwykle okrutny: Anglia w XII wieku topiła, na dziurawych tratwach, Żydów w morzu. Hiszpania w 1492 r. wypędziła ich ze swojego terytorium. Źródłem zrażania sobie przez Żydów społeczeństw, wśród których żyli, był m.in. judaizm - tj. wiara i obyczaje żydowskie, izolowanie się od miejscowej ludności za pomocą szczególnego przestrzegania form i czystości przepisów swej religii. To, co pozwalało Żydom w diasporze zachować swoją tożsamość, było jednocześnie czynnikiem eliminującym ich spośród społeczeństw, w które dane im było w historii wpisać swoje losy.
Przyjmując za element wyróżniający istotne źródła pochodzenia antyżydowskich nastawień, można mówić o kilku odmianach antysemityzmu. Bierdiajew mówi o rodzajach antysemityzmu, które "mogą się łączyć i wspierać nawzajem". Za najpoważniejszy uważa on antysemityzm religijny. Oprócz tego wymienia: antysemityzm rasowy, ekonomiczny i polityczny. W ten sposób wskazał na wielopłaszczyznowość problemu i próbował wprowadzić pewien ład w myśleniu na ten temat.
Wydaje się, iż taka sama intencja leży u źródeł interesującej publikacji, którą udostępnia Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, autorstwa włoskiego dziennikarza włoskiego, Giorgio Bernardelli.
Uporządkowanie myśli związanych ze zjawiskiem antysemityzmu jest niezwykle trudne także dzisiaj. Próbuje się negować samo istnienie owego problemu, albo ujmuje się go jednostronnie, formułując oskarżenia i szerząc tysiące podejrzeń. Bardzo brak wyważonej oceny, spokoju analizy i prób wyjaśnienia. I dlatego publikacja dziennikarza, który swe zainteresowania skupił na złożonych problemach Bliskiego Wschodu, wydaje się bardzo cenna. Jej szczególną zaletą jest wielostronność spojrzeń na antysemityzm, co przypomina o złożoności problemu i powinno chronić przed formułowaniem jednostronnych i pochopnych osądów. Dziennikarski język umożliwia dotarcie z tym przekazem do każdego, nawet nie przygotowanego Czytelnika. Jego osobiste doświadczenie, związane ze spotkaniami z Izraelczykami i Palestyńczykami, podczas licznych i długotrwałych pobytów w Ziemi Świętej, pozwalają mu uplastycznić opis, a do podejmowanych analiz włączyć konkret codziennego życia, co ma większą siłę przekonywania niż abstrakcyjne analizy.
Książka jest odważna, gdyż wobec złożonych problemów najłatwiej przyjąć postawę milczenia, a mówienie o nich zawsze wiąże się z narażeniem się każdej ze stron konfliktu. Lecz chrześcijańska postawa Autora nakazuje mu mówić, z nadzieją, że z tych słów zrodzi się lepsze zrozumienie współczesnego świata... Gorąco polecam lekturę tej książki.
ks. prof. dr hab. Andrzej Zwoliński (PAT)
Giorgio Bernardelli, Antysemityzm. Współczesne oblicza, tłum. L. Rodziewicz-Doktór, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, Kraków 2007
Są terminy i pojęcia, które niezwykle często powracają na usta ludzi i wypowiedzi prasowe, ale nigdy właściwie nie zostają zdefiniowane lub objaśnione i dlatego prowadzą żywot kreta, który buszuje w sferze podziemnej, manifestuje się licznymi kopcami (śladami obecności) na ziemi, sam jednak pozostaje większości nieznany.
Tego rodzaju pojęcia w zbiorowej świadomości czynią istotnie krecią robotę, to znaczy działają skrycie, podstępnie i destrukcyjnie. Napominają o pewnej rzeczywistości, która może być najbardziej realna, ale dzięki takim określeniom staje się enigmatyczna, a wszystko, co enigmatyczne, jest zawsze z góry podejrzane, choćby samo w sobie nie było tak czarnym diabłem, jakim go malują.
Trzeba także przyznać, że w różnego rodzaju polemikach tego rodzaju straszaki są nader chętnie używane, gdyż podnoszą temperaturę dyskusji i skierowują ją na tory, na których nie chodzi o zdobycie prawdy i adekwatnego poznania, ale wywalczenie, często irracjonalnych wniosków. Coś, co samo w sobie przedstawia się tajemniczo, rodzi zwycięstwo tajemnicy, która kojarzy się z mrokami poznania nad jasnym, nad przesyconym jasnością prawdy zrozumieniem omawianych kwestii.
Tego rodzaju wypowiedzi nie służą prawdzie, a tam, gdzie nie ma prawdy, panuje niewola zakłamania, albo półprawd. Z takiej niewoli wyzwala jedynie prawda, co w szerszym kontekście zostało wypowiedziane przez Jezusa, który powiedział do uczniów, że prawda ich wyzwoli.
Termin antysemityzm należy do tego rodzaju terminów, o których mówimy. Oznacza on pewne realne postawy i sytuacje, ale równocześnie stosowany bywa w tak wielu sytuacjach, że słyszący takie określenie nie zawsze może się zorientować, o co, lub o kogo chodzi, komu trzeba to określenie przypisać, a komu przypisuje się je tylko dlatego, że takie określenie przez swą enigmatyczność może mu zaszkodzić.
Antysemityzm określa postawy w delikatnej sprawie związanej z narodem żydowskim, w której szczególnie potrzeba prawdy dla jasności poznania jego historii, roli w historii świata, rachunku zasług i krzywd i miejsca we współczesnym świecie, który pewnie długo jeszcze będzie światem po Holokauście.
Tam, gdzie antysemityzm jest niesłuszną postawą w tłumaczeniu wymienionych problemów, trzeba go odrzucić, ale jeżeli będzie inwektywą rzucaną na wszystkich, którzy myślą inaczej od swoich rozmówców, wtedy z pewnością nie przyczyni się do prawdy w widzeniu tych trudnych problemów i dążeniu do ich prawidłowego rozwiązania.
Trzeba zatem najpierw dobrze i prawdziwie poznać, co rzeczywiście kryje się pod określeniem antysemityzmu i czym jest on we współczesnym świecie. Temu zadaniu służy bardzo cenna książka, wydana przez Wydawnictwo OO. Franciszkanów „Bratni Zew”, która stara się przede wszystkim uporządkować pojęcia, aby antysemityzmem nazywać to i tylko to, co nim rzeczywiście jest, aby go spokojnie, ale z całym rygorem prawdy ocenić moralnie i historycznie. Ażeby natomiast tam, gdzie szafowanie określeniem antysemityzmu służy jedynie do manipulacji prawdą, tę prawdę przed nim manipulowaniem obronić.
Problem antysemityzmu z pewnością nie może być rozwiązany za pomocą jednej książki i nikt się tego nie spodziewa, ta jedna książka jednak może tak ustawić nasze myślenie, że skieruje się ku prawdzie w rozumieniu odnośnych zjawisk, a także po zrozumieniu będzie dążyć do praktycznego działania, aby świat stawał się bardziej ludzki.
Nie ulega więc wątpliwości, że prezentowaną książkę trzeba wziąć do ręki i pozwolić jej poprowadzić się ku zrozumieniu, o co chodzi, gdy mówi się lub słyszy o antysemityzmie. Tego zrozumienia bardzo nam wszystkim potrzeba.
Ks. Tomasz Jelonek
« powrót
O antysemityzmie z różnych stron
Nie waham się sądzić, że ta książka jest ważnym wydarzeniem. Dlaczego?– przecież już tyle o antysemityzmie napisano! Autor jest włoskim dziennikarzem, autorem kilku książek, dobrze zorientowanym w temacie – zarówno w realiach Bliskiego Wschodu jak i europejskim ideowym krajobrazie. Stara się problem widzieć z różnych punktów widzenia, dostrzegać błędy i pomyłki wszystkich stron konfliktu – czy raczej konfliktów – widzieć niezwykłą złożoność zagadnienia.
Po jej przeczytaniu, po zapoznaniu się z rozmaitymi zaskakującymi faktami, już nie można mieć prostego obrazu sytuacji, nie można łatwo osądzać. Albo inaczej – trzeba nawet stanowczo krytykować, ale raz antysemitów a raz Żydów… raz rozmaitego rodzaju antysemitów, raz różnych Żydów, stale wytężając wyobraźnię i szukając dróg wyjścia z na pozór beznadziejnej sytuacji.
Autor umie dostrzegać historyczne korzenie dzisiejszych sporów, stale pamiętając, że na Wschodzie czas płynie inaczej – to, co dla nas jest już odległą, jakby już nierzeczywistą przeszłością, dla ludzi tego rejonu jest jak najbardziej aktualne – i to też jest źródłem nieporozumień. My, Europejczycy czy Amerykanie, musimy bardzo dbać o przekaz pamięci, bo dla naszych młodych ludzi II Wojna światowa już bywa zamierzchłą i niezrozumiałą przeszłością. I nie wystarczają tu podręcznikowe wiadomości, trzeba umieć sobie wyobrazić czasy nazizmu i komunizmu, co wcale nie jest łatwe, wymaga bowiem znajomości mnóstwa szczegółów codziennego życia. Tak samo jest dla nas trudne wyobrażenie sobie życia codziennego na Bliskim Wschodzie nie tylko w czasach biblijnych, ale i w ciągu ostatniego stulecia.
Jego włoski (śródziemnomorski) punkt widzenia pozwala na pokazanie nam faktów i sytuacji, o których wiemy mało lub wcale. W świadomości Polaków, nawet bliżej zainteresowanych zagadnieniem antysemityzmu, istnieją białe plamy i deformacje dotyczące bardzo złożonej historii Ziemi Świętej, która przecież jest w pewnym sensie duchową ojczyzną wyznawców trzech religii. Widoczne są stale skutki narzuconego przez PRL-owski reżim milczenia w sprawie żydowskiej, a później „antysyjonistycznej” propagandy.
Dla mnie najbardziej zaskakujący jest ostatni rozdział, w którym opisuje muzułmańskich „sprawiedliwych”, którzy ratowali Żydów. Znamy w Polsce wielu takich, którzy ryzykowali życiem swoim i swoich rodzin, aby ratować prześladowanych Żydów – i niejednokrotnie je tracili. Znamy takich, którzy uważali Żydów za wrogów, a mimo to ich ratowali. Szczycimy się nimi, ale musimy przyznać, że chyba najtrudniej było muzułmaninowi ratować Żyda – narażał się na oskarżenie o najcięższą zdradę.
Media, a zwłaszcza telewizja, karmią nas obrazami manifestacji i walk, które kształtują naszą wyobraźnię, przekonują (być może niechcący), że zło jest nie do pokonania. Powodują narastanie nienawiści, która uniemożliwia jakąkolwiek racjonalną politykę, skazuje nas na strach i histerię.
Stoi przed nami ogromne zadanie pokazywania dobra, które istnieje, ale najczęściej bywa nieznane. Pokazywania poglądów „milczącej większości”, która chce pokoju a nie wojny.
Potrzeba nam Żydów, liderów walki z wszelkimi rodzajami ludobójstwa, nie zamykających się we własnym cierpieniu. Potrzeba nam niezwykłych (a może właśnie zwyczajnych) muzułmanów, którzy z Koranu wywodzą obowiązek dialogu i współpracy. Potrzeba nam chrześcijan rozumiejących, że trialog wyznawców trzech religii jest koniecznością i nadzieją współczesnego świata.
Trzeba koniecznie zaprosić Autora do Polski i zorganizować poważną dyskusję o różnych obliczach antysemityzmu i o różnych formach współpracy ludzi dobrej woli.
Stefan Wilkanowicz
PREZES FUNDACJI KULTURY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ ZNAK
Giorgio Bernardelli, Antysemityzm. Współczesne oblicza, tłum. L. Rodziewicz-Doktór, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, Kraków 2007
ODWAŻNA KSIĄŻKA
Mikołaj Bierdiajew (1874 - 1948), filozof rosyjski i przedstawiciel chrześcijańskiego egzystencjalizmu i personalizmu, jest autorem słów, które wyrażają paradoks losu narodu żydowskiego. W 1938 r. pisał on, w założonych przez siebie piśmie "Put" ("Droga", 1925 - 1940): "Los żydowski jest niezwykle paradoksalny: namiętne poszukiwanie ziemskiego królestwa i brak własnego państwa, które posiadają nawet najmniejsze narody, mesjańska świadomość wybraństwa narodu i pogarda, i prześladowania ze strony innych narodów, odrzucenie krzyża jako skandalu i ukrzyżowanie tego narodu na przestrzeni całej jego historii. Może najbardziej zdumiewające jest to, że ten, kto odrzucił krzyż, nosi go, natomiast ci, którzy krzyż przyjęli, tak często krzyżowali innych."
Żydzi, pisząc o swoich wrogach, tłumaczyli ich nienawiść do siebie najczęściej "ciemnym fanatyzmem, średniowiecznym barbarzyństwem, idiotyzmem, brakiem wykształcenia i szlachetniejszych instynktów". Wydaje się jednak, że nie wystarczy to proste tłumaczenie, zwłaszcza, gdy na liście antysemitów trzeba umieścić: Senekę, Tacyta, św. cesarza Henryka II, Fryderyka Barbarossę, św. Ludwika, św. Jana Kapistrana, Lutra, Erazma z Rotterdamu, Karola Czarnieckiego, Bohdana Chmielnickiego, króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego, Kanta, Goethego, Voltaire'a, Fichtego, Schopenhauera i innych.
Bardzo często eliminowanie Żydów z życia polityczno-społecznego wynikało z potrzeby budowania go w spokoju i porządku. Narody "broniły się" w różny sposób, czasem niezwykle okrutny: Anglia w XII wieku topiła, na dziurawych tratwach, Żydów w morzu. Hiszpania w 1492 r. wypędziła ich ze swojego terytorium. Źródłem zrażania sobie przez Żydów społeczeństw, wśród których żyli, był m.in. judaizm - tj. wiara i obyczaje żydowskie, izolowanie się od miejscowej ludności za pomocą szczególnego przestrzegania form i czystości przepisów swej religii. To, co pozwalało Żydom w diasporze zachować swoją tożsamość, było jednocześnie czynnikiem eliminującym ich spośród społeczeństw, w które dane im było w historii wpisać swoje losy.
Przyjmując za element wyróżniający istotne źródła pochodzenia antyżydowskich nastawień, można mówić o kilku odmianach antysemityzmu. Bierdiajew mówi o rodzajach antysemityzmu, które "mogą się łączyć i wspierać nawzajem". Za najpoważniejszy uważa on antysemityzm religijny. Oprócz tego wymienia: antysemityzm rasowy, ekonomiczny i polityczny. W ten sposób wskazał na wielopłaszczyznowość problemu i próbował wprowadzić pewien ład w myśleniu na ten temat.
Wydaje się, iż taka sama intencja leży u źródeł interesującej publikacji, którą udostępnia Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, autorstwa włoskiego dziennikarza włoskiego, Giorgio Bernardelli.
Uporządkowanie myśli związanych ze zjawiskiem antysemityzmu jest niezwykle trudne także dzisiaj. Próbuje się negować samo istnienie owego problemu, albo ujmuje się go jednostronnie, formułując oskarżenia i szerząc tysiące podejrzeń. Bardzo brak wyważonej oceny, spokoju analizy i prób wyjaśnienia. I dlatego publikacja dziennikarza, który swe zainteresowania skupił na złożonych problemach Bliskiego Wschodu, wydaje się bardzo cenna. Jej szczególną zaletą jest wielostronność spojrzeń na antysemityzm, co przypomina o złożoności problemu i powinno chronić przed formułowaniem jednostronnych i pochopnych osądów. Dziennikarski język umożliwia dotarcie z tym przekazem do każdego, nawet nie przygotowanego Czytelnika. Jego osobiste doświadczenie, związane ze spotkaniami z Izraelczykami i Palestyńczykami, podczas licznych i długotrwałych pobytów w Ziemi Świętej, pozwalają mu uplastycznić opis, a do podejmowanych analiz włączyć konkret codziennego życia, co ma większą siłę przekonywania niż abstrakcyjne analizy.
Książka jest odważna, gdyż wobec złożonych problemów najłatwiej przyjąć postawę milczenia, a mówienie o nich zawsze wiąże się z narażeniem się każdej ze stron konfliktu. Lecz chrześcijańska postawa Autora nakazuje mu mówić, z nadzieją, że z tych słów zrodzi się lepsze zrozumienie współczesnego świata... Gorąco polecam lekturę tej książki.
ks. prof. dr hab. Andrzej Zwoliński (PAT)
Giorgio Bernardelli, Antysemityzm. Współczesne oblicza, tłum. L. Rodziewicz-Doktór, Wydawnictwo Franciszkanów Bratni Zew, Kraków 2007
Są terminy i pojęcia, które niezwykle często powracają na usta ludzi i wypowiedzi prasowe, ale nigdy właściwie nie zostają zdefiniowane lub objaśnione i dlatego prowadzą żywot kreta, który buszuje w sferze podziemnej, manifestuje się licznymi kopcami (śladami obecności) na ziemi, sam jednak pozostaje większości nieznany.
Tego rodzaju pojęcia w zbiorowej świadomości czynią istotnie krecią robotę, to znaczy działają skrycie, podstępnie i destrukcyjnie. Napominają o pewnej rzeczywistości, która może być najbardziej realna, ale dzięki takim określeniom staje się enigmatyczna, a wszystko, co enigmatyczne, jest zawsze z góry podejrzane, choćby samo w sobie nie było tak czarnym diabłem, jakim go malują.
Trzeba także przyznać, że w różnego rodzaju polemikach tego rodzaju straszaki są nader chętnie używane, gdyż podnoszą temperaturę dyskusji i skierowują ją na tory, na których nie chodzi o zdobycie prawdy i adekwatnego poznania, ale wywalczenie, często irracjonalnych wniosków. Coś, co samo w sobie przedstawia się tajemniczo, rodzi zwycięstwo tajemnicy, która kojarzy się z mrokami poznania nad jasnym, nad przesyconym jasnością prawdy zrozumieniem omawianych kwestii.
Tego rodzaju wypowiedzi nie służą prawdzie, a tam, gdzie nie ma prawdy, panuje niewola zakłamania, albo półprawd. Z takiej niewoli wyzwala jedynie prawda, co w szerszym kontekście zostało wypowiedziane przez Jezusa, który powiedział do uczniów, że prawda ich wyzwoli.
Termin antysemityzm należy do tego rodzaju terminów, o których mówimy. Oznacza on pewne realne postawy i sytuacje, ale równocześnie stosowany bywa w tak wielu sytuacjach, że słyszący takie określenie nie zawsze może się zorientować, o co, lub o kogo chodzi, komu trzeba to określenie przypisać, a komu przypisuje się je tylko dlatego, że takie określenie przez swą enigmatyczność może mu zaszkodzić.
Antysemityzm określa postawy w delikatnej sprawie związanej z narodem żydowskim, w której szczególnie potrzeba prawdy dla jasności poznania jego historii, roli w historii świata, rachunku zasług i krzywd i miejsca we współczesnym świecie, który pewnie długo jeszcze będzie światem po Holokauście.
Tam, gdzie antysemityzm jest niesłuszną postawą w tłumaczeniu wymienionych problemów, trzeba go odrzucić, ale jeżeli będzie inwektywą rzucaną na wszystkich, którzy myślą inaczej od swoich rozmówców, wtedy z pewnością nie przyczyni się do prawdy w widzeniu tych trudnych problemów i dążeniu do ich prawidłowego rozwiązania.
Trzeba zatem najpierw dobrze i prawdziwie poznać, co rzeczywiście kryje się pod określeniem antysemityzmu i czym jest on we współczesnym świecie. Temu zadaniu służy bardzo cenna książka, wydana przez Wydawnictwo OO. Franciszkanów „Bratni Zew”, która stara się przede wszystkim uporządkować pojęcia, aby antysemityzmem nazywać to i tylko to, co nim rzeczywiście jest, aby go spokojnie, ale z całym rygorem prawdy ocenić moralnie i historycznie. Ażeby natomiast tam, gdzie szafowanie określeniem antysemityzmu służy jedynie do manipulacji prawdą, tę prawdę przed nim manipulowaniem obronić.
Problem antysemityzmu z pewnością nie może być rozwiązany za pomocą jednej książki i nikt się tego nie spodziewa, ta jedna książka jednak może tak ustawić nasze myślenie, że skieruje się ku prawdzie w rozumieniu odnośnych zjawisk, a także po zrozumieniu będzie dążyć do praktycznego działania, aby świat stawał się bardziej ludzki.
Nie ulega więc wątpliwości, że prezentowaną książkę trzeba wziąć do ręki i pozwolić jej poprowadzić się ku zrozumieniu, o co chodzi, gdy mówi się lub słyszy o antysemityzmie. Tego zrozumienia bardzo nam wszystkim potrzeba.
Ks. Tomasz Jelonek
« powrót
